Kültürel Mirasta Erişilebilirlik İçin Yeni Bir Bakış: TÜBA’dan iNCLUSION Eseri

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hale getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Eser, TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlandı.

Kitap, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçleri de çalışmanın merkezinde yer alıyor. Kültürel miras araştırmacılarından müze yöneticilerine, turizm profesyonellerinden eğitimcilere, mimarlardan kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Araştırmanın Kapsamı ve Ortaklığı

Eserin bilimsel çıktıları, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesi kapsamında ortaya çıktı. Proje, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi amaçlıyor. Çalışma, uluslararası araştırmacıların ve farklı disiplinlerden uzmanların katkılarıyla hazırlandı.

Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getirildi. Bölümlerde kuramsal tartışmaların yanı sıra literatür incelemeleri, kurumsal deneyimler ve saha çalışmalarına dayanan değerlendirmeler yer alıyor.

Konular: Dokunsal Sergilerden Evrensel Tasarıma

Eserde, görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar çeşitli uygulamalar inceleniyor. Kitap ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim, tarihi kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi ile kapsayıcı müze politikalarını ele alıyor.

Bu çeşitlilik, kapsayıcılığın yalnızca yapıların fiziksel özellikleriyle değil; ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar, dijital içerikler ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiğiyle de ilişkili olduğunu gösteriyor.

Şeker: Kültürel Miras Ortak Hafızanın Alanıdır

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, kitabın sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin, öğrenmenin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın değerinin herkesin ona erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçlendiğini belirtiyor.

Şeker, kapsayıcılığın yalnızca sosyal adalet meselesi olmadığını, bilimsel ve kurumsal bir sorumluluk da taşıdığını vurguluyor. Kitabın, kültürel miras kurumlarının erişilebilirliğini yalnızca mevzuata uyum ya da fiziksel engellerin kaldırılması üzerinden değerlendirmenin yeterli olmadığını ortaya koyduğu ifade ediliyor.

Çınar: Erişim Tek Başına Yeterli Değil

Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak erişimin tek başına kapsayıcılığı sağlamadığını vurguluyor. Çınar’a göre bir kişinin müzeye girebilmesi ya da dijital içeriğe ulaşabilmesi, o kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Çınar, yapay zekâ, dijital hikâye anlatıcılığı, sanal ve artırılmış gerçeklik, oyunlar, podcast’ler, açık veri ve çok duyulu arayüzlerin erişimi genişletebileceğini belirtiyor. Bununla birlikte teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını, değerinin nasıl tasarlandığına, hangi deneyimleri temsil ettiğine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadığına bağlı olduğunu ifade ediyor.